Press "Enter" to skip to content

Дарханы замд о.с.о.л их г.а.р.д.а.г нь А.М.Ь.Д.А.А.Р.А.А Ц.Е.М.Е.Н.Т.Л.Ү.Ү.Л.Ж ү.х.с.э.н 20 я.л.т.а.н.т.а.й холбоотой…

Дархан Улаанбаатарын чиглэлийн н.а.р.и.й.х.а.н хар замд м.у.у ё.р.ы.н х.а.р х.ү.ч шингэсэн гэдэг яриа гарсаар удаж байгаа билээ. Замын к.о.м.п.а.н.и.й м.о.н.г.о.л з.а.х.и.р.л.у.у.д болон зам тавихаар ирсэн х.у.ж.а.а нар өргөн нарийнаас нь өндөр намаас нь ээлжлэн х.у.м.с.а.л.ж и.д.с.э.э.р байгаад хоёр том б.а.н.д.г.а.р ж.и.й.п з.ө.р.ө.ө.д ө.н.г.ө.р.ө.х.ө.д л нэг нь т.э.н.г.э.р харчих гээд байдаг болсон уг зам дээр зөвхөн ганц жилд гардаг а.й.м.ш.и.г.т.а.й а.в.а.а.р о.с.л.у.у.д.ы.г нэг бүрчлэн т.о.о.ч.о.о.д байвал нэлээд зузаан боть ном болно

. Ер нь ч Дархан Сэлэнгийн з.а.с.м.а.л з.а.м.ы.г ч.ө.т.г.ө.р.и.й.н г.ү.й.д.э.л.т.э.й гэдэг яриа ард иргэдийн дунд тарах болсоор нэлээд олон жилийн н.ү.ү.р үзэж буй билээ. Мөн яагаад ч.ө.т.г.ө.р ш.у.л.а.м.с.т.а.й болсон тухай янз бүрийн хувилбар яриа байдаг билээ. Уг зам дээр г.а.р.д.а.г о.с.о.л.д энгийн хүмүүс и.х.э.в.ч.л.э.н тав зургуулаа заримдаа арав хориороо ө.р.т.д.ө.г нь ийм сэтгэгдэл ард олны дунд бий болоход нөлөөлсөн нь дамжиггүй.

Гэхдээ 1000 гаруй км 9 үргэлжилдэг урт замын яг хаана нь хамгийн их о.с.о.л г.а.р.а.а.д байгааг ард иргэд өөрсдийнхөө үзэмжээр тогтоохыг оролдсон байгаа юм. М.о.н.г.о.л.ы.н хойд т.э.н.х.л.э.г.и.й.н б.о.с.о.о чиглэлийн цорын ганц з.а.с.м.а.л болох уг замын тухайд хүмүүс н.у.т.а.г н.у.т.г.и.й.н.х.а.а онцлогоор сайн м.у.у шинжийг нь илт д.ө.в.и.й.л.г.ө.н ярьдаг боловч тэдний дундаас гарцаагүй ү.н.э.н байж мэдэх онцгой сонин шинж т.э.м.д.э.г.т.э.й газрууд бий.

Тухайлбал Төв аймгийн Баянчандмань с.у.м.ы.н нутаг цахь суурингийн баруун талаас Хар хошуу хүрэх 15 км замд ш.ү.г.л.э.с.э.н м.у.у ё.р.ы.н х.ү.ч.н.и.й тухай нутгийнхан юу гэж ярьдгийг сонирхъё. Жинхэнэ м.у.у ё.р.ы.н х.ү.ч ш.и.н.г.э.с.э.н газар гэж үздэг хүмүүс зөвхөн Баянчандманиар тогтохгүй байдаг аж. Уг замын ойролцоо нутагладаг Жамц хэмээх хүний ярьснаар бол тэрүүхэн хоорондох газарт сардаа дор х.а.я.ж а.р.а.в орчим а.в.т.о т.э.э.в.р.и.й.н а.в.а.а.р о.с.о.л г.а.р.ч хорь гучин хүн а.м.ь э.р.с.т.э.ж, зарим нь т.а.х.и.р д.у.т.у.у болдог юм байх.

Тэрбээр “Энэ их л у.ч.и.р.т.а.й газар даа. Энэ газрын тухай мэдэхгүй хүмүүс энэ хавиар өнгөрөхдөө маш их с.о.н.о.р с.э.р.э.м.ж.т.э.й явахгүй бол болохгүй. Нутгийн у.л.с.у.у.д бол тэр хавийн замаар явах х.э.р.э.г гарвал хажуу талын нь ш.о.р.о.о.н замаар явчихдаг юм шүү дээ” хэмээн яриагаа эхэлсэн билээ.1945-1956 о.н.ы хооронд М.о.н.г.о.л улсын хойд хил рүү чиглэсэн төв засмал замыг дэлхийн хоёрдугаар д.а.й.н.ы үеэр сайн дураараа Г.е.р.м.а.н.д б.у.у.ж ө.г.ө.н о.л.з.л.о.г.д.с.о.н.ы улмаас В.л.а.с.о.в.ч.у.у.д гэж нэрлэгдсэн 505-р ангийн о.р.о.с х.о.р.и.г.д.л.у.у.д барьж байгуулсныг эдүгээ тун ц.ө.ө.х.ө.н х.ү.н мэднэ.

Тэдгээр о.л.з.л.о.г.д.о.г.с.д.ы.н нэг болох З.Х.У – ын б.а.а.т.а.р м.э.р.г.э.н б.у.у.д.а.г.ч, х.о.ш.у.у.ч Г.а.в.р.и.й.л.о.в Төв аймгийн Жаргалант, Угтаал-цайдам с.у.м.ы.н нутагт дахь Хүүлээ хаан ууланд б.ү.г.ж хожим нь “Хүүлээ хааны хүрэн с..а.х.а.л.т” хэмээн а.л.д.а.р.ш.с.а.н талаар хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр олонтаа гарч байсныг уншсан хүмүүс мэдэж байгаа биз ээ. Тэгвэл тэдгээр х.о.р.и.г.д.л.у.у.д.ы.г Баянчандмань с.у.м.ы.н баруун талд засмал зам тавьж байх үед нэгэн э.в.г.ү.й э.м.г.э.н.э.л.т.э.й ү.й.л я.в.д.а.л гарсан юмсанж.

Х.ө.ө.р.х.и.й о.р.о.с х.о.р.и.г.д.л.у.у.д.ы.н х.о.о.л х.ү.н.с.н.и.й х.а.н.г.а.м.ж маш м.у.у, өдөрт ердөө л ганц з.ү.с.э.м хар талх, оройд нь нэг ш.а.н.а.г.а шар будааны ш.ө.л.н.ө.ө.с өөр юу ч ө.г.д.ө.г.г.ү.й байжээ. Х.ү.н.д х.ү.ч.и.р ажил хийхийн хажуугаар хоол у.н.д м.у.у.т.а.й х.о.р.и.г.д.л.у.у.д.ы.н х.о.д.о.о.д г.э.д.э.с хэрхэн х.о.н.х.о.л.з.о.ж, өдөр болгон ш.а.х.у.у л нэг х.о.р.и.г.д.о.л т.у.р.а.а.л.ы.н шалтгаанаар а.м.ь н.а.с.а.а а.л.д.а.ж байсныг бичих нь бараг и.л.ү.ү.ц з.ү.й.л байх.

Нэгэн өдөр Хар хошууны хажууханд засмал тавьж байсан 20 о.р.о.с х.о.р.и.г.д.о.л ойролцоохон б.э.л.ч.и.ж байсан Гүрсэд хэмээх ө.в.г.ө.н.и.й х.о.н.и.н.о.о.с хоёрыг х.у.л.г.а.й.л.а.н ш.а.р.а.а.д и.д.ч.и.х.ж.э.э. Гэхдээ тэд монголчууд шиг г.э.д.э.с дотрыг нь ч.а.н.а.ж и.д.э.л.г.ү.й б.а.а.с.т.а.й хэмээн г.о.л.о.о.д тавьж байсан замынхаа ойролцоо х.а.я.с.а.н учраас ердөө л маргааш нь б.а.р.и.г.д.с.а.н байгаа юм.

Гүрсэд ө.в.г.ө.н гэдгээр х.о.р.и.г.д.л.у.у.д.ы.г харгалзаж байсан О.р.о.с ц.э.р.г.и.й.н г.е.н.е.р.а.л дээр тавьж ороод Танай ц.э.р.г.ү.ү.д чинь манай х.о.н.и.й.г б.э.л.ч.и.ж явахад хоёрыг х.у.л.г.а.й.л.ж аваад и.д.ч.и.х.с.э.н байна. Гэхдээ би х.о.н.и.н.ы.х.о.о т.ө.л.б.ө.р.и.й.г н.э.х.э.х.г.ү.й ээ. Яахав б.у.я.н.а.а.р.а.а болог. Хүний газар х.ү.н.д х.ү.ч.и.р ажил хийж байгаа хүмүүс ө.л.с.ө.ө.д л и.д.э.э биз. Харин ахиад ийм я.в.д.а.л б.и.т.г.и.й г.а.р.г.а.а.р.а.й гэж та ц.э.р.г.ү.ү.д.д.э.э хэлээд өгөөрэй” хэмээн г.ү.н.д.ү.ү.г.ү.й м.о.н.г.о.л з.а.н.г.а.а.р ярьсан аж.

Гэтэл х.о.р.и.г.д.л.у.у.д.ы.г х.а.р.г.а.л.з.а.ж байсан о.р.о.с г.е.н.е.р.а.л ө.в.г.ө.н.и.й.г дагуулан гараад я.л.т.н.у.у.д.а.а бүгдийг нь э.г.н.ү.ү.л.э.н ж.а.г.с.а.а.ж.э.э. Ингээд замынхаа зургийг гаргаж ирэн “Өчигдөр Хар хошууны 1750 дахь у.у.л.з.в.а.р дээр ажиллаж байсан х.о.р.и.г.д.л.у.у.д урагшаа а.л.х.а.а.д м.а.р.ш” гэж т.у.ш.а.а.с.а.н байна. Уг эгнээ зам дээр ажиллаж байсан 20 орос я.л.т.а.н а.р.г.а.г.ү.й.н э.р.х.э.э.р урагшаа а.л.х.ж.э.э.

Х.а.р.г.а.л.з.а.г.ч г.е.н.е.р.а.л тэднийг г.а.л.у.у.н цуваагаар м.ө.л.х.ү.ү.л.э.н дөнгөж ц.е.м.е.н.т ц.у.т.г.а.ж байсан шинэ зам луу х.ө.т.л.ө.н очжээ. Ингэхдээ нөгөө х.о.н.и.о а.л.д.с.а.н Гүрсэд ө.в.г.ө.н.и.й.г хамт д.а.г.у.у.л.ж очсон байна. Ө.в.г.ө.н.и.й.г харсаар байтал о.р.о.с ц.э.р.г.и.й.н г.е.н.е.р.а.л х.о.н.ь х.у.л.г.а.й.л.с.а.н 20 орос я.л.т.н.ы.г шууд л а.м.ь.д.а.а.р нь ц.е.м.е.н.т ц.у.т.г.а.ж байсан засмалын х.о.н.х.о.р.т эгнүүлэн х.э.в.т.ү.ү.л.ж байгаад дээрээс нь б.е.т.о.н.о.н з.у.у.р.м.а.г а.с.г.а.н нөгөө е.р.т.ө.н.ц лүү ө.в.ө.р.м.ө.ц а.р.г.а.а.р т.о.н.и.л.г.о.ж.э.э.

Х.ү.н.и.й.г ийнхүү а.м.ь.д.а.а.р нь замын голд д.э.в.с.э.г болгоод дээрээс нь хатуу ц.е.м.е.н.т ц.у.т.г.а.н а.л.с.а.н э.л я.в.д.л.ы.н.х.а.а дараа о.р.о.с г.е.н.е.р.а.л ү.н.х.э.л.ц.э.г нь х.а.г.а.р.а.х ш.а.х.с.а.н Гүрсэд ө.в.г.ө.н.ө.ө.с х.э.э.в.н.э.г х.э.н.э.г ч үгүй “Одоо таны с.а.н.а.а а.м.р.а.в уу” гэж асуусан байгаа юм. Ө.в.г.ө.н энэхүү хүмүүн б.у.с.ы.н я.р.г.а.л.л.а.а.с а.й.ж б.а.л.м.а.г.д.с.а.н.д.а.а “Би энэ я.л.т.н.у.у.д.а.д ахиад хоёр х.о.н.ь ч зүгээр ө.г.ч болох байсан шүү дээ” гэж хэлээд л ү.г ц.у.у.г.ү.й м.о.р.д.о.о.д явчихсан аж.

Гэтэл энэ явдлаас хойш гурав хоногийн дараа яг тэдгээр х.о.р.и.г.д.л.у.у.д.ы.г а.м.ь.д.а.а.р нь б.у.л.с.а.н газар цемент ачиж явсан цутгуурын машин, х.а.р.г.а.л.з.а.г.ч нарыг ачиж явсан м.а.ш.и.н.т.а.й с.а.н.а.м.с.а.р.г.ү.й м.ө.р.г.ө.л.д.ө.ж 15 х.ү.н газар д.э.э.р.э.э а.м.ь н.а.с.а.а а.л.д.а.ж, 20-иод х.ү.н б.э.р.т.э.ж г.э.м.т.с.э.н а.й.м.ш.и.г.т.а.й о.с.о.л гарчээ. О.с.л.ы.н үеэр т.э.х.и.й.г.о.л.о.о.р.о.о т.а.с х.э.р.ч.ү.ү.л.с.э.н хоёр гурван хүн байсан гэхээр н.ү.д х.а.л.т.и.р.а.м зүйл болсон нь ойлгомжтой.

Түүнээс хойш Хар хошууны тэр хавиар шөнө болгон хүмүүс о.р.и.л.о.л.д.о.х эсвэл н.ү.ц.г.э.н ш.а.л.д.а.н янз бүрийн д.ү.р.с ү.з.э.г.д.э.х нэг бол өрөөсөн х.ө.л г.а.р.г.ү.й с.э.р.д.х.и.й.м д.ү.р.с г.ү.й.ж х.а.р.а.г.д.а.х зэрэг х.и.й ү.з.э.г.д.л.ү.ү.д б.и.й болж хүмүүсийг а.й.л.г.а.н т.ү.г.ш.э.э.ж эхэлсэн байна. Уг х.а.ч.и.н ж.и.г.т.э.й учир б.и.т.ү.ү.л.э.г үйл явдлууд 1956 оны хавраас эхлэн 1979 он хүртэл ү.р.г.э.л.ж.л.э.н ү.з.э.г.д.с.э.н бөгөөд 1979 оны хавар тухайн үед Г.а.н.д.а.н.т.э.г.ч.и.н.л.э.н х.и.й.д.и.й.г т.о.л.г.о.й.л.ж байсан Гаадан х.а.м.б.а, Чойндон г.а.в.ж зэрэг н.о.м.т.о.й л.а.м н.а.р.ы.г з.а.с.г.и.й.н г.а.з.р.а.а.с з.о.р.и.у.д а.в.а.а.ч.и.ж Хар хошууны хажуу энгэрийн замаар з.а.с.а.л н.о.м х.и.й.л.г.э.с.э.н ү.й.л я.в.д.а.л болжээ.

Ш.а.ш.и.н б.у.р.х.н.ы.г ү.л т.о.о.м.с.о.р.л.о.д.о.г байсан С.О.Ц н.и.й.г.м.и.й.н ү.е.д н.а.м з.а.с.г.а.а.с хүртэл ийнхүү л.а.м н.а.р.ы.г у.р.ь.ж а.в.а.а.ч.и.н н.о.м з.а.с.а.л х.и.й.л.г.э.ж байсан нь Б.у.д.д.ы.н с.ү.м х.и.й.д.и.й.г х.о.м.р.о.г.л.о.н у.с.т.г.а.с.н.а.а.с хойших 45 жилийн түүхэнд анх удаа т.о.х.и.о.л.д.с.о.н к.о.м.м.у.н.и.с.т х.ү.н бол нүдэндээ и.т.г.э.м.э.э.р.г.ү.й ү.й.л я.в.д.а.л болсон аж. Гаадан х.а.м.б.а л.а.м нартайгаа очиж н.о.м у.н.ш.с.а.н.а.а.с хойш уг з.а.с.м.а.л зам дээр э.л.д.в.и.й.н х.а.ч.и.н ү.з.э.г.д.э.л х.а.р.а.г.д.а.х.а.а больжээ.

Гэхдээ а.в.т.о т.э.э.в.р.и.й.н о.с.о.л, хүний а.м.и.й.г з.э.р.л.э.г.э.э.р а.в.с.а.н а.в.а.а.р.у.у.д үргэлжлэн г.а.р.с.а.а.р байжээ. Өнөө ч хүртэл Дархан, Сэлэнгэ. Улаанбаатарын хоорондох з.а.с.м.а.л з.а.м.ы.н дагуу б.и.ч.и.х нь байтугай бодоход ч д.о.т.о.р э.в.г.ү.й.ц.э.м авто тээврийн о.с.л.у.у.д ү.р.г.э.л.ж.л.э.н г.а.р.с.а.а.р байгааг дээр дурдсан билээ. Магадгүй энэхүү б.о.с.о.о т.э.н.х.л.э.г.и.й.н хойд чиглэл дэх х.а.р з.а.м х.ү.н.и.й а.м.ь а.в.а.х болсон нь

505-ын 20 о.р.о.с х.о.р.и.г.д.л.ы.н а.м.ь.д.а.а.р.а.а ц.е.м.е.н.т.л.ү.ү.л.э.н т.а.р.ч.и.л.ж ү.х.с.э.н с.ү.н.с.т.э.й холбоотой байж ч болох юм. Уг з.а.с.м.а.л з.а.м.ы.н дагуу ахиад а.р.г.а з.а.с.а.л х.и.й.л.г.э.х.э.д б.у.р.у.у.д.а.х.г.ү.й байх хэмээн Баянчандмань с.у.м.ы.н.х.а.н ярьсаар байгаа нь тэнд гарсан а.в.а.а.р о.с.л.ы.г харсан х.э.н.д ч б.а.й нэгийг б.о.д.о.г.д.у.у.л.ж хоёрыг с.а.н.у.у.л.д.а.г билээ.

More from ӨгүүллэгMore posts in Өгүүллэг »

Be First to Comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Уг контент нь хамгаалагдсан бодно