Press "Enter" to skip to content

Ү.х.с.э.н хойноо, чиний б.ө.ө гэж юу байдаг юм. 2-ЛАА ХЭН НЬ Ч.А.Д.А.Л.Т.А.Й.Г.А.А ҮЗЭЭД А.М.Ь Н.А.С.А.А.Р.А.А Б.О.О.Ц.О.О Т.А.В.И.Х УУ…

..Энэ бол 80-аад оны дундуур Хөвсгөл аймагт б.о.л.с.о.н я.в.д.а.л юм. Тэр үед Хөвсгөлийн Цагаан-Уул с.у.м.а.н.д Баатар гэдэг, нутаг усандаа төдийгүй хойд чигтээ алдартай б.ө.ө байжээ. Олон у.д.а.м дамжсан б.ө.ө гэнэ билээ. Эцэг, өвгөд нь их х.э.л.м.э.г.д.ү.ү.л.э.л.т.и.й.н б.э.р.х цагийн а.я.с.ы.г д.а.а.г.а.а.г.ү.й ажээ.

Ялангуяа а.а.в Даржаа нь тэр цагт х.э.л.м.э.г.д.э.н б.а.р.и.г.д.а.ж явахдаа өөрийгөө т.а.р.н.и.й.н а.р.г.а.а.р е.г.ү.ү.т.г.э.с.э.н гэдэг. Болсон явдал ийм байлаа. Даржаа б.ө.ө Цагаан-Уулдаа а.л.д.а.р.ш.и.ж а.с.а.н үе. Үе дамжсан з.а.й.р.а.н тул нутгийн төдийгүй зэргэлдээ аймаг, с.у.м.ы.н.х.а.н.д ч чадах чинээгээр тусладаг байж. Нэгэн удаа Цагаан-Үүрээс хоёр хүн ирж залжээ. 19-тэй о.х.и.н г.а.л.з.у.у.р.а.в гэсэн дуудлага байжээ.

Даржаа гуай очвол, дөнгөж т.ө.р.с.ө.н о.х.и.н с.а.в.н.ы х.а.л.у.у.н.а.а.с болоод с.о.л.и.о.р.с.о.н байв. Б.у.р.и.а.д айл байсан аж. Даржаа з.а.й.р.а.н үдшийн бүрийгээр буужээ. Ө.м.с.г.ө.л.ө.ө ө.м.с.ө.н, х.э.н.г.э.р.г.э.э дэлдэн, т.а.м.л.а.г.а.а дуудан, ц.а.м.н.а.ж гарчээ. Т.ү.ү.д.э.г тойрон ц.а.м.н.а.ж байснаа с.у.у.н т.у.с.а.а.д шууд б.у.р.и.а.д.а.а.р з.а.г.н.а.ж гарчээ. Өөрөөр хэлбэл, б.у.р.и.а.д о.х.и.н.ы өвөөгийн с.ү.н.с.т.э.й х.о.л.б.о.г.д.с.о.н байна.

Х.ө.р.в.ү.ү.л.б.э.л, ө.в.г.ө.н.и.й с.ү.н.с ийн хэлжээ. “О.х.и.н минь, чи д.а.а.н.ч яав даа. Чи б.у.л.г.а а.г.н.а.д.а.г биш з.ү.ү.д.э.г хүн шүү дээ. Юугаа хийж а.м.ь.т.н.ы а.м.ь т.а.с.л.а.а.д байна аа. Чи ж.и.р.э.м.с.э.н байхдаа б.у.у ү.ү.р.ч, б.о.р г.ө.р.ө.ө.с б.у.у.д.ж.э.э. Ж.и.р г.ө.р.ө.ө.с биш байж. Х.э.ц.ү.ү дээ, о.х.и.н минь” хэмээжээ. Ингээд Даржаа б.ө.ө х.ар.ы.н а.р.г.а.а.р а.р.г.а.л.а.х болжээ.

О.х.и.н.ы.г нэгэн х.а.р м.о.д.о.н.д х.ү.л.ү.ү.л.э.э.д т.ү.ү.д.г.и.й.н цучлаар ш.а.в.х.у.у.р.д.а.н ц.а.м.н.а.с.а.н байна. Ингэхдээ а.м.а.н.д.а.а байнга т.а.й.л.г.а х.э.л.ж байсан нь мэдээж. Тэгэх бүртээ ё.с.л.о.л болж буй уулын орой руу үе үе х.а.р.а.н, ч.и.х т.а.в.ь.ж байсан гэдэг. Д.о.м э.м.ч.и.л.г.э.э.г у.д.т.а.л х.и.й.с.н.и.й э.ц.э.с.т сая нэг юм уулын оройд г.ө.р.ө.ө.с б.у.й.л.а.х д.у.у гурвантаа г.а.р.ч, з.а.д.р.а.н у.х.а.а.н а.л.д.а.ж у.н.а.ж.э.э.

А.м.н.а.а.с нь х.ө.ө.с с.а.х.р.а.н хэсэг х.э.в.т.с.э.н.э.э б.о.с.о.ж ирээд нөгөө о.х.и.н.ы.г у.с.а.а.р а.р.и.у.с.г.а.ж.э.э. Ус ц.а.ц.а.а.д л т.а.м.л.а.г.а хэлээд л… Тэгж тэгж з.а.с.а.л сая нэг юм ш.ө.н.ө.ө.р ө.н.д.ө.р.л.ө.с.ө.н байна. Маргааш б.у.у.г нь а.р.и.у.с.г.а.а.д дахин б.а.р.и.х.ы.г х.о.р.ь.с.о.н гэдэг. Дахин б.у.у а.г.с.а.ж, а.н хийгээд с.о.л.и.о.р.в.о.л би д.и.й.л.э.х.г.ү.й. Чамд а.н.г.и.й.н д.о.н ш.ү.г.л.э.с.э.н байж.

Энэ удаа а.р.г.а.л.л.а.а гээд тэднийд хоёр хоноход о.х.и.н э.д.г.э.с.э.н байна. Нөгөөдүүл нь Даржаа з.а.й.р.а.н.г хүргэж өгчээ. Тэднийг х.а.р.ь.ж явтал маш ш.и.р.ү.ү.н а.а.д.а.р оржээ. Ёстой л х.у.в.и.н.г.а.а.р ц.у.т.г.а.х мэт о.р.ж байсан юм байх.

Даржаа хоёр нөхрийн хамт у.я.а.н дээрээ б.у.у.г.а.а.д м.о.р.ь.д.о.о у.я.ч.и.х.а.а.д гэрт орж и.р.э.х.э.д хүмүүс м.э.л г.а.й.х.а.ж, ц.э.л х.ө.х.ө.р.ч.э.э. Тэр гурвын х.у.в.ц.а.с х.у.в х.у.у.р.а.й байж. Хамт явсан хоёр нь ч ихэд г.а.й.х.с.а.н.а.а ийн ярьжээ.

“Биднийг н.э.л.э.э.д дөхөж явтал х.ү.ч.т.э.й а.а.д.а.р орсон. Бид ч б.а.л.а.р.л.а.а гэж бодлоо. Гэтэл з.а.й.р.а.н.т.а.н ө.в.р.ө.ө.с.ө.ө нэг у.р.г.а.м.а.л гаргаж ирээд т.а.р.н.и юм уу т.а.м.л.а.г.а у.н.ш.и.ж ү.л.э.э.в. Орж эхэлсэн бороо я.р.а.г.д.а.а.д явчихсан. Биднийг тойроод л ш.а.а.г.и.а.д байлаа” хэмээжээ.

Үүнийг тэр үед 10 настай байсан х.ү.ү нь болох Баатар з.а.й.р.а.н сонсож, н.ү.д.э.э.р үзсэн тухайгаа бурхан болохынхоо өмнөхөн буюу 2001 онд ярьсныг нутгийн хөвүүн б.а.г.ш Дэлгэрбат надад өгүүлсэн юм. Тэрбээр цааш нь ийн хуучлав. Баатар з.а.й.р.а.н надад ярьсан юм. Даржаа з.а.й.р.а.н Баатар б.ө.ө.г есөн н.а.с.т.а.й байхад бүх “юм”-аа ө.в.л.ү.ү.л.ж.э.э.

Өөрөөр хэлбэл, х.ү.ү Баатар нь есөн н.а.с.т.а.й.д.а.а з.а.й.р.а.н болсон х.э.р.э.г. Тэр жилийн намар анх удаагаа б.у.у.с.а.н юм байх. Ингээд байж байтал 1938 он гарчээ. Нэг өдөр х.а.р м.а.ш.и.н д.а.в.х.и.а.д иржээ.

М.а.ш.и.н.а.а.с ц.э.р.г.и.й.н д.а.р.г.а бололтой нэг хүн, б.у.у бүхий хоёр ц.э.р.э.г, с.у.м.ы.н д.а.р.г.ы.н хамт буугаад иржээ. Хэрэг б.и.ш.и.д.с.э.н нь тодорхой болов. С.у.м.ы.н д.а.р.г.а х.и.й д.э.м.и.й л х.у.л.г.а.н.а.н, о.ф.и.ц.е.р з.а.н.д.а.р.ч эхэлжээ. Даржаа з.а.й.р.а.н х.а.л.ь.т м.ө.л.т х.у.в.ц.а.с.л.а.а.д, цай ч а.м.с.а.ж а.м.ж.и.л.г.ү.й гарчээ.

С.у.м.ы.н төвд а.в.ч.р.а.а.д б.а.р.и.г.д.с.а.н, з.о.в.л.о.н нэгт хүмүүстэй нийлүүлээд нэг х.о.н.у.у.л.а.н аймгийн төв рүү а.ч.ж.э.э. Б.у.у.т.а.й х.а.р.г.а.л.з.а.г.ч.и.д дагалдах тул о.р.г.о.х талаар бодохын ч х.э.р.э.г.г.ү.й байв. Б.а.р.и.г.д.с.а.н хүмүүсийг х.о.н.ь мэт х.о.л.б.о.с.о.н гэдэг. Хонох газар б.у.у.л.г.а.ж, аяга цай, хоол өгдөг байж.

Нэгэнт ө.н.г.ө.р.с.н.ө.ө мэдсэн хүмүүсийн х.о.о.л.о.й.г.о.о.р юу д.а.в.а.х билээ. Х.о.о.л.т.о.й, х.о.о.л.г.ү.й.н я.л.г.а.а ч б.а.р.а.г ү.г.ү.й биз ээ. Тэднийг аймгийн төвд а.в.ч.р.а.а.д б.у.у.л.г.а.х.а.д, Даржаа з.а.й.р.а.н аль хэдийнэ а.м.ь.с.г.а.л х.у.р.а.а.с.а.н байжээ. Хоёр талд нь сууж явсан хүнээс асуухад “А.м.а.н.д.а.а юм ү.г.л.э.э.д, захаа д.о.л.о.о.г.о.о.д л явсан.

Нэг мэдэхэд т.а.г ч.и.м.э.э.г.ү.й болохоор нь унтчихлаа л гэж бодсон” гэжээ. Ногоон малгайтнууд а.й.с.н.а.а.с.а.а болоод ү.н.х.э.л.ц.э.г нь х.а.г.а.р.с.а.н хэмээн о.н.о.ш.и.л.с.о.н байна. Харин нутгийн з.о.н о.л.о.н арай өөрөөр ханджээ. Манай хүн ү.х.э.х.э.э мэдсэн. Тэгээд з.о.в.л.о.н б.а.г.а.т.а.й өнгөрөхийн тулд н.у.у.ц т.а.р.н.и.й.н аргаар а.м.и.а е.г.ү.ү.т.г.э.с.э.н гэдэг ажээ.

Зарим нь бүр өөрөөр, а.м.и.а х.о.р.л.о.с.о.н доо. Түүнд а.м.ь.т.а.н х.о.р.д.у.у.л.д.а.г х.о.р зөндөө байсан. Хүн х.о.р.д.у.у.л.д.а.г нь ч байгаа биз гэх. Баатар эхлээд б.ү.л.г.э.м.д сууж, дөрвөн аргын тоо, бичиг үсэгт тайлагджээ.

Түүнийг цааш нь сургах гэсэн авч нэгэнт ш.ү.т.э.э.н а.в.ч.и.х.с.а.н, о.н.г.о.д нь үе үе орох тул ээж, дүү нартаа туслах нэрээр хөдөө үлдэж амжжээ. Улааны с.у.р.т.а.л у.х.а.а.л.г.а их, м.ө.р.д.л.ө.г.ө х.а.в.ч.л.а.г.а т.у.й.л.д.а.а хүрсэн тул бүр ойн иргэдийг б.а.р.а.а.д.с.а.н байна. Тэндээ б.ү.г.с.э.э.р 1939, 1945 оны д.а.й.н, 1947-48 оны баруун хилийн т.у.л.г.а.р.а.л.т.ы.н үеийн ц.э.р.э.г т.а.т.л.а.г.а.а.с м.у.л.т.а.р.ч.э.э. Бараг б.ү.р.т.г.э.л.г.ү.й нэгэн байсан гэхэд болно.

Тэр үед т.а.й.г.а.д э.м.н.э.л.э.г, э.м.ч байгаагүй болохоор гол хүн нь Баатар з.а.й.р.а.н байсан нь лавтай. Түүний талаар ү.л.г.э.р мэт д.о.м.о.г бишгүй. Сорчлон ганц хоёрыг хүргэв. 50-иад оны сүүлчээр м.а.л н.и.й.г.э.м.ч.л.э.х үеэр болсон явдал гэнэ билээ. С.у.м.ы.н намын үүрийн д.а.р.г.ы.н эхнэр х.ү.н.д ө.в.д.ж.э.э. Аймгийн э.м.н.э.л.э.г.т хэвтээд ч т.у.с.ы.г э.с олжээ. Ер нь л х.э.в.т.э.р.т орох тийшээгээ болсон юм байх.

Тэр үед битгий хэл 70-80-аад онд “т.о.м.ч.у.у.д” болохоо байхаараа н.у.у.ц.а.а.р л.а.м, х.а.р болдог л байсан шүү дээ. С.у.м.ы.н д.а.р.г.а х.а.р д.о.м.т.о.й хүний э.р.э.л.д гарчээ. С.у.р.а.г.л.а.а.д, с.у.р.а.г.л.а.а.д с.у.р.а.г э.с гарав. Тэгж байтал м.а.л.а.а т.у.ш.а.а.ж явсан нэгэн өвгөн Даржаа агсны х.ү.ү Баатартай уулзахыг зөвлөжээ. Тэр ч у.у.х.а.й.н т.а.с явсан байна. Ойн иргэдээс асуусаар байгаад олоод авчээ.

Гэрт нь орвол н.а.с т.о.г.т.с.о.н э.м.э.г.т.э.й гурван х.ү.ү.т.э.й.г.э.э байж. С.у.м.ы.н н.а.м.ы.н үүрийн д.а.р.г.а гэдгээ мэдэгдсэнд тэдний царай х.у.в.ь.с.х.и.й.н т.ү.г.ш.ү.ү.р тээгээд явчихаж. Аргагүй шүү дээ. Д.а.р.г.а, ц.а.г.д.а.а хоёроос а.й.д.а.г а.й.д.а.с нь гүйцэд а.р.и.л.а.а.г.ү.й цаг юм чинь дээ. Цай, цүү болсны эцэст д.а.р.г.а учраа хэлжээ. Баатар т.а.т.г.а.л.з.а.в. Т.а.т.г.а.л.з.а.х ч юу байхав, тийм ю.м м.э.д.э.х.г.ү.й, ч.а.д.а.х.г.ү.й гэжээ.

Удтал г.у.й.л.г.а.с.н.ы эцэст “Надад болон ээж, дүү нарт минь м.у.у ю.м х.и.й.х.г.ү.й бол аваад ир” гэжээ. М.а.н.ь э.р ч у.у.х.а.й.н т.а.с буцжээ. Маргааш орой нь м.о.р.ь т.э.р.г.э.э.р х.э.в.т.р.и.й.н хүн аваад иржээ. Баатар үдшийн бүрийгээр т.ү.ү.д.э.г а.с.а.а.г.а.а.д б.ө.ө.л.ж гарчээ. Тэр бас г.а.л.ы.н т.а.р.н.и.т.а.й хүн байсан бололтой. Ө.в.ч.т.ө.н дээр ж.о.д.г.о.р босгоод ш.а.т.а.а.ж орхиж. Д.а.р.г.а ихэд с.а.н.д.а.р.с.а.н ч яаж ч ч.а.д.а.а.г.ү.й нь мэдээж.

Энгийн хүн тэгсэн бол д.а.р.г.ы.н э.х.н.э.р х.у.й.х.л.а.г.д.а.ж ү.х.э.х.г.ү.й юу. Жодгор ч ш.а.т.а.а.д д.у.у.с.ч.э.э. Тэрүүхэн агшинд у.л.а.й.н.д хэзээнээс дуртай хоёр хон х.э.р.э.э т.а.г.н.а.й т.а.ш.и.х адил дуугарсаар ө.в.ч.т.ө.н болон тэнд байгсдыг гурав тойроод нисэн о.д.ж.э.э. Баатар хэсэг ц.а.м.н.а.ж байснаа у.х.а.а.н б.а.л.а.р.т.с.а.н байдалтай хэсэг суугаад “У.л.а.й.н.ы б.у.з.а.р болжээ. Э.з.э.д нь ирээд явлаа. А.й.л.а.а.с див ш.и.н.г.э.с.э.н м.а.х и.д.с.э.н байна.

Ирэх жилийн энэ өдөр х.ү.р.т.э.л а.й.л.а.а.с м.а.х б.ү.ү и.д” хэмээсэн л.ү.н.д.э.н б.у.у.л.г.а.ж.э.э. Ингээд гурав хоноод буцахыг хэлжээ. Тэд ч ё.с.о.о.р б.о.л.г.о.в. Өнөө х.э.в.т.р.и.й.н нөхөр гурав дахь өдрийн өглөө өөрөө босоод ганцаараа б.и.е з.а.с.с.а.н гэдэг. Ингээд с.у.м.ы.н н.а.м.ы.н үүрийн д.а.р.г.а з.у.у.т.ы.н хоёр дэвсгэртээр г.а.р ц.а.й.л.г.а.а.д о.д.ж.э.э.

Гурил, будаа, ц.а.й т.а.м.х.и ч өгсөн гэдэг. Э.ц.с.и.й.н н.а.й.д.л.а.г.а байсан тул болсон ч, эс болсон ч д.ү.ү.р.ч гээд бэлтгэлтэй очоо биз дээ. Далаад оны үед аймгийн н.э.г.д.с.э.н э.м.н.э.л.г.и.й.н э.м.ч очсон байгаа юм. Х.ү.ү.х.э.д нь с.а.а.г.а.а.р ө.в.д.с.ө.н гэмээр ч.ө.д.ө.р.т.э.й юм шиг ө.р.ө.ө.л.д.ө.ж явдаг болсон байна. Тэр үед с.а.а буюу п.о.л.и.о.м.и.е.л.и.т.ы.н ш.и.н.ж.и.л.г.э.э х.и.й.д.э.г.г.ү.й байсан болохоор яг т.а.г т.о.г.т.о.о.х б.о.л.о.м.ж.г.ү.й байсан нь мэдээж.

С.у.м.ы.н намын үүрийн д.а.р.г.а.а.с сонссон уу, эсвэл түүний т.а.р.а.а.с.а.н ц.у.у ярианаас мэдэв үү, юутай ч Баатарыг олоод очсон байна. Аймгийн э.м.н.э.л.г.и.й.н э.м.ч ингэж явааг үзээд г.а.й.х.с.а.н нь м.э.д.э.э.ж. Э.м.ч “Манай х.ү.ү.д ү.л т.а.н.и.г.д.а.х ө.в.ч.и.н т.у.с.л.а.а. Орчин үеийн э.м.н.э.л.э.г лав э.д.г.э.э.ж ч.а.д.а.х.г.ү.й нь тодорхой болов. Бололцоотой бүх э.м.ч.и.л.г.э.э.г хийгээд ядлаа. Чи л нэг а.р.г.а.л.ж үз” хэмээжээ.“Аймагт б.ө.ө.л.ө.х б.о.л.о.м.ж.г.ү.й.

Юутай ч аваад ир. Д.и.й.л.э.х.г.ү.й бол б.ү.ү г.о.м.д.о.о.р.о.й” гэжээ. Э.м.ч ч ё.с.о.о.р болгов. Үнэхээр ч.ө.д.ө.р.т.э.й м.о.р.ь шиг явдаг х.ү.ү иржээ. Мөн л ү.д.ш.и.й.н бүрийгээр т.ү.ү.д.э.г а.с.а.а.н б.ө.ө.л.ж.э.э. Энэ удаа бүр и.т.г.э.х.э.д б.э.р.х юм болжээ. Газарт м.о.д д.э.в.с.э.ж ш.а.т.а.а.г.а.а.д түүн дээрээ н.ү.ц.г.э.н х.э.в.т.э.х.и.й.г д.а.а.л.г.а.ж.э.э. З.а.й.р.а.н х.а.г.а.с у.х.а.а.н.т.а.й байсан тул хөвгүүн а.й.ж, т.а.т.г.а.л.з.ж.э.э.

Гэвч о.н.г.о.д нь орсон з.а.й.р.а.н д.о.г.ш.н.о.о.р з.а.н.д.р.а.н х.э.в.т.ү.ү.л.с.э.н байна. Энгийн хүн тэгсэн бол ш.а.д п.а.д.х.и.й.н х.и.н.ш.ү.ү, х.я.р.в.а.с ү.н.э.р.т.д.э.г.г.ү.й юм гэхнээ, о.р.и.л.о.о.д б.о.с.о.н х.а.р.а.й.х байлгүй. Мод ч ш.а.т.а.а.д д.у.у.с.ч.э.э. Баатар з.а.й.р.а.н “Х.ү.ү у.с б.у.з.а.р.л.а.с.а.н байна. Л.у.с.ы.н х.о.р.л.о.л болжээ. Г.а.л.ы.н з.а.с.а.л хийлээ. Нэлээд х.а.т.у.у байна. Д.о.м.н.о.л.г.ы.г гурав давтана” хэмээжээ.

Ингээд гурав давтаад явуулжээ. Э.м.ч чадах чинээгээрээ гар цайлгаад о.д.с.о.н нь мэдээж. Яг арав хонож байтал нэгэн м.а.ш.и.н ирж гэнэ. М.а.ш.и.н.а.а.с э.м.ч, э.м.ч.и.й.н г.э.р.г.и.й, х.ү.ү гурав буусан байна. Х.ү.ү жирийн явдлаар ирж мэндлэв гэнэ. Өөрөөр хэлбэл, бүр э.д.г.э.ж.э.э. Эх нь д.о.г.о.л.о.н н.у.л.и.м.с.т.а.й, аав нь мөнгөн аяга, хадаг сүүтэй уулзжээ. Буцахдаа багахан агентын д.а.й.н.ы бараа о.р.х.и.с.о.н гэнэ лээ. Ингээд Баатар аймаг даяар алдаршив.

Наяад оны эхээр ойн иргэдийн нэг өрхийг г.а.м.ш.и.г д.а.й.р.ч.э.э. Долоон х.ү.ү.х.э.д.т.э.й айл байж. Дөрвөн х.ү.ү, гурван о.х.и.н ямар нь мэдэгдэхгүй ү.л т.а.н.и.х ө.в.ч.и.н т.у.с.ч.э.э. Гэнэт х.а.л.у.у.р.а.а.д, биеэр нь у.л.а.а.н ц.э.г.э.н т.у.у.р.а.л.т г.а.р.ч, төдөлгүй т.а.т.а.а.д т.а.л.и.й.д.а.г ө.в.ч.и.н байж. Одоогийнхоор м.е.н.и.н.г.и.т гэмээр. Айлын ууган, отгон хоёр х.ү.ү.х.э.д ийнхүү н.а.с б.а.р.ж.э.э. Баатар у.д.г.а.н.ы.г залах нь тодорхой. Өөр хэнийгээ гэх билээ.

С.у.м.ы.н э.м.н.э.л.э.г хол болохоор очиж, ирсээр байтал дахиад хэдэн ч х.ү.ү.х.э.д ө.в.д.ө.х юм билээ, хэн мэдлээ. Зүгээр ө.в.д.д.ө.г бол ч яая гэхэв. Ү.х.л.и.й.н а.ю.у.л.т.а.й ө.в.ч.и.н шүү дээ. Ойн иргэдэд Баатар юу боллоо гэж ц.а.а.р.г.а.л.а.х.а.в. Очсон байна.

Үдшийн бүрэнхийгээр б.ө.ө.л.д.г.ө.ө.р.ө.ө б.ө.ө.л.ө.ө.д, т.а.м.л.а.г.а д.у.у.д.а.ж, ц.а.м.н.а.ж, ц.а.м.н.а.ж у.х.а.а.н б.а.л.а.р.т.а.ж ирснээ гэрт буй аав, ээж хоёрыг нь а.в.д.а.р с.а.в, хэрэгтэй зүйлстэй нь г.а.р.г.а.н, х.ү.ү.х.д.ү.ү.д.и.й.г дотор нь үлдээгээд, үүдийг нь х.а.а.л.г.а.а.д г.а.л.д.а.ж о.р.х.и.ж.

Урц д.ү.р.э.л.з.э.э.д, дотор байгаа юу ч үлдэхээргүй а.й.м.ш.и.г.т.а.й.г.а.а.р ш.а.т.ж.э.э. Дотроос нь хэн ч а.в.р.а.л э.р.ж х.а.ш.г.и.р.с.а.н.г.ү.й нь х.а.ч.и.р.х.а.л.т.а.й байж. Хуурай модон урц хормын дотор ш.а.т.а.а.д дуусахад дотроос нь х.ү.ү.х.д.ү.ү.д ү.н.с, т.о.р.т.о.г ч н.а.а.л.д.а.а.г.ү.й гарч ирсэн байна.

Ийм юм бас байдгаа гэмээр санагджээ. Эгэл хүн ингэсэн бол х.ү.ү.х.д.ү.ү.д г.э.р.т.э.й.г.э.э ш.а.т.а.х нь ойлгомжтой. Ядаж л г.а.л.ы.н д.ө.л.д х.у.й.х.л.а.г.д.а.н.а биш үү? Ингээд дахин б.ө.ө.л.ж байгаад ийн хэлжээ.

“Э.з.э.н а.м.ь.т.н.ы х.а.р.а.а.л болсон байна. Ой тайгын э.з.э.н байж. Та нар ө.н.ч.и.н а.м.ь.т.а.н н.а.м.н.а.ж.э.э. Түүнийгээ ш.у.д.а.р.г.а.а.р хэл” хэмээн ханджээ. Аав нь хэсэг х.у.л.г.а.с.н.а.а өнгөрсөн долоо хоногт том бид хоёр а.н.д явсан юм. А.н.г.а.а.р баян т.а.й.г.а.д нэг ч а.м.ь.т.а.н ү.з.э.г.д.с.э.н.г.ү.й.д г.а.й.х.а.ж явлаа.

Гэтэл тайгын эхэнд ө.н.ч.и.н ц.а.а таарав. Залуу эр цаа байсанд х.а.н.г.а.й д.э.л.х.и.й “юм” х.а.й.р.л.а.в гээд н.а.м.н.а.ч.и.х.с.а.н. А.м.ь т.а.в.и.х.д.а.а т.а.й.г.а д.о.р.г.и.т.о.л а.й.м.ш.и.г.т.а.й м.ө.ө.р.с.ө.н. А.р.ь.с, .ш.и.й.р, т.о.л.г.о.й нь тэр байна гэжээ. Баатар з.а.й.р.а.н, “Тэгнэ ээ, тэр. Тайгын э.з.э.н о.н.г.о.н ц.а.а н.а.м.н.а.ж.э.э. А.р.г.а.л.а.а.г.ү.й бол танайх у.д.м.а.а.р.а.а с.ү.й.р.э.х байж” гэсэн байна.

Энд өгүүлсэн хэдэн баримт бол түүний бараг өдөр тутмын амьдралын нэгээхэн хэсэг билээ. Тэр бүхнийг өгүүлэх боломжгүй юм. Г.а.л.ы.н з.а.с.а.л голдуу хийдгийг бодохоор д.о.г.ш.и.н хийгээд х.а.р.ы.н т.а.л.ы.н з.а.й.р.а.н байсан бололтой. Түүний а.м.ь.д.р.а.л э.м.г.э.н.э.л.т.э.й.г.э.э.р төгссөнийг одоо өгүүлье. Энэхүү ш.и.р.ү.ү.н “т.у.л.а.а.н” 80-аад оны дундуур ойн иргэдийн хүрээнд болжээ.

Тэр нэг г.а.й.т өдөр Хөвсгөлийн Ренчинлхүмбийн нэгэн д.а.я.а.н.ч дархад э.р тэднийд буужээ. М.о.н.г.о.л.ч.у.у.д.ы.н ёсоор дайлж, цайлсан байна. А.р.х.и.н.д х.а.л.с.а.н дархад, Баатар хоёр энэ тэрийг ярьж байснаа дуу нь чангарчээ. Улмаар м.а.р.г.а.с.а.н аж. “Хөвсгөл б.ө.ө.т.э.й ч сор нь Ренчинлхүмбэд бий. Үгүй дээ, манайхан ч б.ө.ө.т.э.й. Би гэхэд л удам дамжсан з.а.й.р.а.н. Ү.х.с.э.н хойноо, чиний б.ө.ө гэж юу байдаг юм.

Танайхан тааруу даа. Ямараа чамд харуулна аа, гайгүй. Чаддаг юм бол тэг л дээ. Чадалтай нь д.и.й.л.н.э биз. Үзье л дээ” гэх зэргээр м.а.р.г.а.ж байснаа унтаад, өглөө нь босонгуутаа дархад эр цай ч амсалгүй хар, цагаан дуугүй о.д.ж.э.э. Явахдаа “За, з.а.й.р.а.н.т.а.н. Хийдэг юмаа хий. Би хариу барья. Хэн нэг маань ү.л.д.э.х б.и.з” гээд м.о.р.д.с.о.н гэдэг. Баатар ч хийдэг юмаа хийсэн бололтой. Дархад хариад х.а.ч.и.н м.у.у.х.а.й х.а.р д.а.р.ж.э.э.

Хэд хэдэн шөнө тэгсэн байна. Хэрэг б.и.ш.и.д.с.э.н.д хариуд нь дархад ж.а.т.г.а х.и.й.ж.э.э. Бүр айл амьтандаа хэлж байгаад хийсэн гэдэг. Баатар з.а.й.р.а.н.г.и.й.н х.а.р д.о.м, дархад эрийн ж.а.т.г.а хоёр харилцан тэнцүү байсан тул хэн нэг нь э.н.д.с.э.н.г.ү.й. Гэхдээ дархадын ж.а.т.г.а а.р.а.й х.ү.ч.т.э.й байсан юмдаг уу даа, Баатар б.ө.ө удалгүй у.х.а.а.н с.о.л.и.о.р.ч.э.э.

Гэхдээ үе үе хальт у.х.а.а.н. о.р.д.о.г бөгөөд тэр үедээ у.х.а.а.н г.ү.й.ц.э.д гийвэл “Х.а.р.и.у.г.а.а авч г.ү.й.ц.э.э.н.э ээ, чамайг” гэдэг байж. Түүнийг а.р.г.а.л.а.х хүн байгаагүй тул аймгийн нэгдсэн э.м.н.э.л.г.и.й.н с.э.т.г.э.л м.э.д.р.э.л.и.й.н т.а.с.а.г.т байн байн х.э.в.т.с.э.э.р ерээд оны дундуур ө.ө.д б.о.л.с.о.н байна. Түүний у.х.а.а.н б.ү.р.э.н цэлмэж х.а.р.и.у.г.а.а авч амжсангүй.

Одоо бодож байх нь ээ тэрхүү дархад э.р з.ү.г.э.э.р н.э.г.э.н б.и.ш байсан бололтой. Ренчинлхүмбээс Цагаан нуур, тэр дундаа ойн иргэдээр хэсэж явахыг бодоход э.г.э.л э.р б.и.ш байсан нь тодорхой. Тайгын х.а.р.ы.н б.ө.ө.г.и.й.н, тэгэх тусмаа удам дамжсан б.ө.ө.г.и.й.н х.а.р.а.а.л.ы.г д.а.в.н.а гэдэг амаргүй дээ. Тэгээд бодохоор тэрхүү дархад даяанч яав ч з.ү.г.э.э.р.г.ү.й н.э.г.э.н байж. Тэрхүү дархад эр ерээд оны дундуур ө.ө.р.и.й.н з.ө.н.г.ө.ө.р н.а.с э.ц.э.с.л.э.с.э.н гэдэг юм . . .

More from ЗөвлөгөөMore posts in Зөвлөгөө »

Be First to Comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.

error: Уг контент нь хамгаалагдсан бодно