Press "Enter" to skip to content

Хөвсгөл аймаг дахь энэхүү гэрт орсон хэнбугай ч б.у.ц.а.ж гарч и.р.д.э.г.г.ү.й. УЧИР НЬ…

… Хөвсгөл аймгийн н.э.г.э.н с.у.м.ы.г х.и.й ү.з.э.г.д.э.л болон с.ү.н.с с.ү.ү.д.э.р ихтэй гэдгийг иргэд нь ихээр ярьдаг бөгөөд г.а.д.н.ы.х.а.н тэр с.у.м.а.а.с и.х.э.д ж.и.й.р.х.д.э.г байжээ. Гэгээн ц.а.г.а.а.н өдрөөр л х.ү.н.и.й х.о.р.м.о.й хот с.ө.х.д.ө.г, э.р.э.л.д яваа морьтой х.ү.н.и.й.г т.у.ш.ч.и.х.д.а.г тийм газар байдаг гэнэ. Х.и.й ү.з.э.г.д.э.л, б.у.г ч.ө.т.г.ө.р.т.э.й тааралдсан бүр тохиолдсон х.ү.м.ү.ү.с.и.й.н ярьж б.у.й.г сонсохоор заримдаа бүр н.у.р.у.у.н.ы ү.с босох шиг болдог шүү.

Тэдний д.у.н.д ө.ө.р.т болон ө.ө.р.и.й.н.х нь т.а.л.и.й.г.ч б.о.л.с.о.н ө.в.г.ө.н.д тохиолдсон н.э.г.э.н а.й.м.ш.и.г.т я.в.д.л.ы.г өдгөө 70 г.а.р.ч яваа Гүргэлмаа гэгч э.м.э.г.т.э.й надад ярьсан юм. Тэрбээр Хөвсгөл аймагт а.н.х б.э.р б.о.л.ж очоод өдгөө тэнд 50 гаруй жил а.м.ь.д.а.р.ч байгаа нэгэн ажээ. Одоогоос арваад жилийн өмнө д.у.н.д х.ү.ү.г.э.э б.а.р.а.а.д.а.ж Галт с.у.м.а.н.д шилжин о.ч.и.ж төвхнөжээ. С.у.м.ы.н төвд буусан тэднийхээр о.р.ж, г.а.р.а.х х.ү.м.ү.ү.с олон.

Ө.в.г.ө.н Даш нь н.а.с а.х.и.х хэрээр а.р.х.и дарсанд ж.а.а.х.а.н дуртай нэгэн болжээ. Юм л болбол х.ө.г.ш.и.н, з.а.л.у.у г.э.л.т.г.ү.й хүмүүсийг гэртээ урьж з.а.л.ж, у.у.ж и.д.д.э.г болжээ. Х.ө.г.ш.и.р.с.ө.н хойноо ж.о.р.о.о с.у.р.а.в гэгчээр у.у.х насан дээр н.а.м.б.а.т.а.й т.ө.в.х.н.ү.ү.н байдаг байсан ө.в.г.ө.н.ө.ө э.х.н.э.р Гүргэлмаа байнга ү.г.л.э.ж з.э.м.л.э.ж, сүүлдээ х.а.р.а.а.д.а.г болов.

Ө.в.г.ө.н ч ө.ө.р.и.й.г.ө.ө ө.м.ө.ө.р.ч, ” Удахгүй энэ х.а.н.а.н гэрээс чинь холдож, х.а.д.а.н гэрт очих н.а.с б.о.л.с.о.н м.у.у х.а.н.и.й.г.а.а юунд хараадаг юм бэ?” хэмээн у.у.р.л.а.ж, бас т.у.н.и.р.х.а.н.а. Ингэж я.в.с.а.а.р тэднийх д.о.л.о.о.н жил болжээ. Хөл хөдөлгөөн сайтай ц.э.м.б.э.г.э.р ө.в.г.ө.н хурдан а.л.х.а.н.а.

Өглөө, оройд байнга дасгал хийж, өдөрт хэдэн үхэртэй х.ө.ө.ц.ө.л.д.ө.х.ө.ө.с ө.ө.р.и.й.г хийдэггүй ө.в.г.ө.н з.а.в з.а.й завсар харагдвал ш.и.л.т.э.й цэнхэрээ ө.в.ө.р.т.ө.л.ж а.в.а.а.д с.у.м.ы.н төвөөсөө х.о.л.г.ү.й.х.э.н газар очоод ү.х.р.ү.ү.д.и.й.н.х.э.э хажууд ганцаараа х.ө.н.т.ө.р.ч.и.х.д.ө.г тийм л а.р.х.и.н.д дуртай ө.в.г.ө.н болов. Сүүлд у.ч.р.ы.г нь сонсох нь ээ, а.р.х.и у.у.х шалтгаан ө.в.г.ө.н Дашид байсан юм билээ, з.а.й.л.у.у.л. Нэг удаа х.а.н.ь.д.а.а у.й.л.ж, дуулж байгаад ө.ө.р.т.ө.ө т.а.а.р.а.л.д.д.а.г, тохиолддог зүйлээ нэгд н.э.г.э.н.г.ү.й ярьжээ.

Тэрбээр сүүлийн ү.е.д ө.ө.р.т.э.й нь е.р б.у.с.ы.н зүйлс таардаг болсноо ө.д.и.й н.а.с.л.а.х.д.а.а х.ү.ү.х.э.д б.и.ш х.а.н.ь.д.а.а, ү.р хүүхдүүдээ хэлж с.э.т.г.э.л санааг нь х.я.м.р.а.а.г.а.а.д я.а.х вэ гэж бодоод ө.ө.р.и.й.г.ө.ө з.о.р.и.г.ж.у.у.л.ж, т.а.й.в.ш.р.у.у.л.ж явдаг байжээ. Гэтэл н.э.г.э.н о.р.о.й тугалтай гунж нь ирдэггүй а.л.г.а болчихжээ. Хоёр цаг гаруй х.а.р.у.у.л.д.с.а.н ө.в.г.ө.н аргаа б.а.р.а.а.д, г.а.р чийдэнгээ а.в.ч таягаа т.у.л.а.а.д с.у.м.ы.н төвөөс зүүн з.ү.г рүү үхэр бэлчээрлэдэг газар руугаа гэрлээ тусгаад явжээ. Явсаар байв, б.а.р.а.а с.ү.р а.л.г.а аа.

Гэтэл н.ү.д.н.и.й б.у.л.а.н.д нь нэг юм с.ү.ү.т.э.г.н.э.ж х.а.р.а.г.д.ж.э.э. Гэрлээ тусгаад харвал юу ч байдаггүй, дахиад н.ө.г.ө.ө нүдний б.у.л.а.н.д н.ө.г.ө.ө с.ү.ү.м.и.й.с.э.н зүйлс хоёр, гурав б.о.л.ж х.а.р.а.г.д.ж.э.э. Гэнэт а.й.ж э.м.э.э.с.э.н ө.в.г.ө.н гэрлээ тусгаад ” Хаая хүүе” хэмээн хашгиртал х.а.ч.и.н м.у.у.х.а.й үзлийн ц.а.р.а.й.т.а.й а.м.ь.т.а.н ч б.и.ш, х.ү.н ч б.и.ш з.ү.й.л харагдаад цаашаа гүйжээ.

Ээ, б.у.р.х.а.н тэнгэр м.и.н.ь, юутай тааралдах нь энэ вэ гэж а.й.ж э.м.э.э.с.э.н Даш ө.в.г.ө.н.и.й у.х.а.а.н б.а.л.а.р.т.а.ж, гэртээ яаж ирсэнээ б.а.р.а.г санадаггүй тухайгаа э.м.г.э.н.д.э.э ярьжээ. Тэр я.в.д.л.а.а.с хойш хэд хэдэн удаа х.и.й ү.з.э.г.д.э.л.т.э.й т.а.а.р.ч.э.э. Е.р нь х.ү.н нэг тийм з.ү.й.л т.а.а.р.ч.и.х.в.а.л дараа нь дахин т.а.а.р.а.а.д байдаг м.у.у ё.р.т.о.й юм билээ гэж и.х.э.д с.э.ж.и.г.л.э.н ярьжээ. Х.а.н.ь Гүргэлмаа ч н.ө.х.р.ө.ө.с.ө.ө а.й.ж э.м.э.э.н

” За, б.и.т.г.и.й олон д.о.л.о.о.н д.э.м.и.й юм ярьж, х.ү.н.и.й с.э.т.г.э.л.д с.э.в хийх гээд бай. 50 гаруй жил хамтдаа байхдаа ч.а.м.а.а.с ийм яриа сонсоход э.в.г.ү.й.ц.э.ж байна шүү” гэж з.э.м.л.э.ж.э.э. Э.х.н.э.р.и.й.н.х.э.э з.э.м.л.э.л.д юм бодсон ө.в.г.ө.н у.й.л.ж у.й.л.ж, дахин нэг ш.и.л а.р.х.и ” н.у.г.а.с.а.л.ч.и.х.а.а.д” т.а.с ү.с.э.р.ч.э.э. Унтсан ө.в.г.ө.н.и.й.х.ө.ө дээр х.у.ч.л.а.г.а тавихаар Гүргэлмаа босоод ш.к.а.ф у.х.а.ж байтал н.ө.х.ө.р нь х.а.р д.а.р.ж, м.у.у.х.а.й о.р.и.л.ж.э.э.

Тэрбээр ” Т.а нар болиоч ээ, ямар м.у.у.х.а.й м.а.х.ч.и.н.г.у.у.д вэ? Ео ёо, ө.в.д.ө.ж байна ш дээ. Я.д.а.ж м.и.н.и.й нэг х.ө.л.и.й.г үлдээгээч ээ, ү.х.л.э.э. Х.ү.м.ү.ү.с байж ямар м.у.у.х.а.й ө.л.с.г.ө.л.ө.н а.м.ь.т.а.д бэ, болиоч ээ” хэмээн о.р.и.л.ж, ч.э.э.ж.э.э м.а.а.ж.и.х.ы.г нь харсан э.х.н.э.р нь я.а.р.а.н с.а.н.д.р.а.н о.ч.и.ж н.ө.х.р.и.й.г.ө.ө сэрээжээ. Сэрсэн н.ө.х.р.и.й.н.х нь а.р.х.и гарчихсан ” Харин тийм ээ, хө.

М.у.у.х.а.й з.ү.ү.д байлаа” хэмээн х.а.л.а.г.л.а.х.а.д л Гүргэлмаа яриад байдаг зүйлд нь и.т.г.э.ж, л.а.м х.у.в.р.а.г.а.а.р явж ө.в.г.ө.н.ө.ө үзүүлж х.а.р.у.у.л.ъ.я, байз. Энэ х.ү.н чинь болохоо б.а.й.ч.и.х.а.ж, г.э.м.т.с.э.н бололтой” хэмээн дотроо н.ө.х.р.ө.ө ө.м.ө.ө.р.ч, гадагшаа өөрийгөө з.ү.х.э.ж байв. Ингэж явсаар нэг өдөр тус с.у.м.а.н.д Майдар э.р.г.э.х ёслол б.о.л.ж, гадна д.о.т.н.ы сумдаас олон л.а.м нар нэг д.о.р ц.у.г.л.а.р.ч.э.э.

Х.ү.м.ү.ү.с.и.й.н з.а.в ч.ө.л.ө.ө.г.ө.ө.р Гүргэлмаа Гандан х.и.й.д орохоор б.о.л.ж, Даш хэдэн ү.х.р.э.э харахаар г .э.р.т.э.э үлджээ. Самган нь ч я.в.с.а.н х.э.р.э.г зоригоо бүтээгээд орой гэртээ иртэл ө.в.г.ө.н ч, үхэр ч б.а.р.а.а с.у.р.а.г.г.ү.й байв. Гэтэл ” Сургуулийн байрын а.р.д нэг юм т.э.в.э.р.ч.и.х.с.э.н с.у.у.г.а.а.г.а.а.р.а.а у.н.т.а.ж байсан шүү” гэж байрын б.а.г.ш х.ү.ү.х.э.н хэлжээ.

Тэр з.ү.г рүү нь я.а.р.а.н я.а.р.а.н о.ч.в.о.л байрны ойролцоох нэгэн э.з.г.ү.й хашаанд э.в.д.э.р.х.и.й амбаар дотор ганцаараа м.а.л.г.а.й.г.а.а д.э.р.л.э.ч.и.х.с.э.н, а.р.х.и б.а.р.ь.ч.и.х.с.а.н осгох ш.а.х.а.м у.н.т.а.ж байжээ. Ө.в.г.ө.н.ө.ө а.р.а.й.х.и.й.ж с.э.р.э.э.в.э.л тэрбээр самганаасаа и.х.э.д а.й.ж ” Ч.и хэн бэ? Яах гэж н.а.м.а.й.г энд авчирсан бэ? Яваач, яваач ээ. Б.и гэртээ очно” хэмээн нүдээ а.н.и.а.д учиргүй о.р.и.л.ж цамнахад ” Самган нь байна аа.

М.и.н.и.й х.ө.г.ш.и.н гэртээ х.а.р.ь.я. Энд юугаа хийгээд ирсэн юм бэ?” гэж учирлан г.у.й.ж, а.р.а.й.х.и.й.ж т.а.й.в.ш.р.у.у.л.а.н а.в.ч явжээ. Замдаа тэрбээр самгандаа ” Н.а.м.а.й.г нэг ү.л т.а.н.и.х э.т.г.э.э.д энд д.а.г.у.у.л.ж ирсэн ш дээ. Б.и т.э.р.э.н.т.э.й.г.э.э а.р.х.и.а хувааж у.у.с.а.н” гэж ярьжээ. Ө.в.г.ө.н.и.й.х.ө.ө ярианд э.м.з.э.г.л.э.с.э.н Гүргэлмаа ч.и.м.э.э.г.ү.й л с.у.г.а.д.а.ж явав. Хамгийн гол нь тэр э.з.э.н.г.ү.й хашаа буюу э.в.д.э.р.х.и.й а.м.б.а.а.р.т өмнө нь хоёр ч х.ү.н ө.ө.р.и.й.г.ө.ө б.о.о.м.и.л.ж, а.м.и.а х.о.р.л.о.ж байсныг тэр хоёр дуулаагүй ажээ.

Тиймээс х.ү.м.ү.ү.с тэр э.з.г.ү.й хашааны а.р ө.в.р.ө.ө.р явахаар х.ү.н араас нь дуудаж а.в.р.а.л э.р.д.э.г, бас х.о.р.м.о.й хотыг нь с.ө.х.ө.ө.д байдаг юм гэж тийм я.в.д.а.л.т.а.й т.а.а.р.с.а.н х.ү.м.ү.ү.с ярьдаг байжээ. Яг үнэндээ с.о.г.т.у.у Дашийг ү.л т.а.н.и.х нэгэн э.т.г.э.э.д дагуулж, тэр а.м.б.а.а.р.т о.р.у.у.л.с.а.н нь үнэндээ н.ө.г.ө.ө х.и.й ү.з.э.г.д.э.л, б.у.г ч.ө.т.г.ө.р байжээ. Гэгээн ц.а.г.а.а.н өдрөөр ч х.э.н н.э.г.н.и.й.г т.а.т.а.ж ч.а.н.г.а.а.д.а.г гэх юм билээ.

Гэхдээ т.а.а.р.а.х ч х.ү.н байна, тааралдахгүй н.э.г.э.н ч байдаг байна. Чухам яагаад Даш гэгч ө.в.г.ө.н.т.э.й тиймэрхүү з.ү.й.л насны б.ө.г.с.ө.н.д тааралддаг болсныг хэлж м.э.д.э.х.г.ү.й юм. Иймэрхүү байдалтай байсаар т.э.д.н.и.й.х хоёр жил болжээ. Ө.в.г.ө.н нь үе үе а.л.г.а болно. Хаашаа явсан нь м.э.д.э.г.д.э.х.г.ү.й а.л.г.а болоход г.а.й.х.д.а.г Гүргэлмаа а.р.г.а м.у.х.а.р.д.д.а.г байжээ. Тэгээд сүүлдээ б.у.г ч.ө.т.г.ө.р.т.э.й.г.э.э н.ө.х.ц.с.ө.н мэт э.в.г.ү.й, э.в.г.ү.й з.ү.й.л ярих б.о.л.с.о.н Даш эрүүл, с.о.г.т.у.у нь бүр мэдэгдэхээ б.о.л.и.в.

Ингэж явсаар нэг өвөл үүрээр б.и.е з.а.с.а.х гэж гарчаад цасан дээр ү.л м.э.д.э.х э.т.г.э.э.д.э.д олон метр газар ч.и.р.ү.ү.л.с.э.н ө.в.г.ө.н а.м.и.а а.л.д.с.а.н гэнэ. Дашийн хувьд э.х.э.н.д.э.э х.э.н н.э.г.э.н э.т.г.э.э.д согтуурхаад н.а.м.а.й.г чирээд байх шиг байна хэмээн бодсон бололтой ” Х.э.н бэ ч.и? Яах гээд байгаа юм бэ? Х.а.р.а.н.х.у.й ш.ө.н.ө юугаа хийж явдаг юм бэ?” гэж н.ө.м.ө.р.с.ө.н д.э.э.л.н.и.й.х.э.э нударгаар ц.о.х.и.х.о.д х.и.й юм ц.о.х.и.о.г.д.о.о.д байжээ. Сүүлдээ бүр болохоо байгаад самганыхаа нэрээр дуудаж, а.в.р.а.л э.р.с.э.н байна.

Самган Гүргэлмаа нь с.а.н.д м.э.н.д хувцсаа ө.м.с.ө.ж гэрэл тусгасаар гараад ирвэл ө.в.г.ө.н нь цасан дээр ш.а.л.д.а.н ш.а.х.у.у ” Т.и.й, т.и.й. Гэртээ н.а.м.а.й.г о.р.у.у.л.а.а.ч ээ. Х.ү.ү.г м.и.н.ь дуудаач, ү.х.л.э.э. Энэ нэг м.у.у.х.а.й юм б.а.г.а.л.з.у.у.р.а.а.с б.а.з.а.а.д байна. Гарыг нь т.а.в.и.у.л.а.а.д.х.а.а.ч” хэмээн х.я.х.т.н.а.с.а.н өнгөөр орилжээ. Юу ч харагдахгүй байгаа Гүргэлмаа өөрөө а.й.ж, х.и.й д.э.м.и.й и.й.ш.э.э т.и.й.ш.э.э г.ү.й.ж, х.э.н.д хандахаа м.э.д.э.х.г.ү.й тэрхэн з.у.у.р.т цаг а.л.д.ж.э.э.

Н.ө.х.р.ө.ө цасан дээрээс б.о.с.г.о.х гэсэн ч дээрээс нь юм д.а.р.с.а.н бололтой, газраас огт х.ө.н.д.и.й.р.ө.ө.г.ү.й гэнэ. Тиймээс т.у.с.л.а.м.ж дуудахаар х.ү.ү.г.и.й.н.х рүүгээ г.ү.й.ж, х.а.а.л.г.ы.г нь х.ү.ч.т.э.й балбан ” А.а.в чинь болохоо байлаа. Алив, хурдлаарай. Түргэн т.у.с.л.а.м.ж дуудаарай” гэж хэлчихээд ш.о.г.ш.ч.э.э. Ж.о.р.л.о.н.г.о.о.с нэлээд хол з.а.й.т.а.й ч.и.р.э.г.д.с.э.н ө.в.г.ө.н дээрээ г.ү.й.ж ирэхэд а.а.х.и.л.ж, у.у.х.и.л.с.а.а.р а.м.ь.с.г.а.л х.у.р.а.а.ж байжээ.

Ингээд а.н.х.н.ы т.у.с.л.а.м.ж а.в.ч ч.а.д.а.л.г.ү.й Даш ө.в.г.ө.н ү.л м.э.д.э.г.д.э.х э.т.г.э.э.д.э.д х.о.р.л.о.г.д.о.ж, хөхөө өвлийн х.ү.й.т.э.н.д гэрийнхээ гадаа буюу хашаан дотроо а.м.ь.с.г.а.л х.у.р.а.а.ж.э.э. Ганцаардаж үлдсэн х.а.н.ь Гүргэлмаа нь т.а.л.и.й.г.а.а.ч ө.в.г.ө.н.и.й.х.ө.ө араас байнга н.о.м у.н.ш.у.у.л.ж, з.у.л х.ү.ж ө.р.г.ө.н б.у.я.н үйлдэхээр Гандан хийдээр их я.в.д.а.г болжээ. Нөхрөө б.у.р.х.а.н болсны хоёр жилийн дараа хот б.а.р.а.а.д.с.а.н Гүргэлмаа нэгэн с.а.й.н ү.з.м.э.р.ч.т.э.й таарчээ.

Тэрбээр хэдий болоод ө.н.г.ө.р.с.ө.н я.в.д.л.ы.г дахин с.ө.х.ө.ж асуухыг х.ү.с.э.э.г.ү.й ч н.ө.г.ө.ө ү.з.м.э.р.ч э.м.э.г.т.э.й бүх б.о.л.с.о.н я.в.д.л.ы.г а.л.г.а.н дээр нь тавьсан мэт х.а.р.ж, ярьж х.ү.ү.р.н.э.ж.э.э. Ө.в.г.ө.н.ө.ө нэг тиймэрхүү м.у.у м.у.у.х.а.й з.ү.й.л.т.э.й т.а.а.р.с.а.н гэж ярьж байхад нь цаг алдалгүй с.а.й.н гэсэн л.а.м х.у.в.р.а.г.а.а.р явж, з.а.с.а.л ном х.и.й.л.г.э.х байж дээ гэж х.о.ж.и.м нь х.а.р.у.у.с.а.н ярьж сууна.

” Хэрвээ тухайн үед нь б.у.з.а.р б.у.л.а.й бүхнээс нь с.а.л.г.а.ж, х.и.й.м.о.р л.у.н.д.а.а.г нь ө.р.г.ө.ж явсан бол м.и.н.и.й м.у.у х.а.н.ь ө.д.и.й.д э.н.х т.у.н.х байх л байсан” хэмээн х.а.р.у.у.с.л.ы.н өнгө а.я.с, ч.и.ч.и.р.х.и.й.л.с.э.н х.о.о.л.о.й.г.о.о.р энэ б.о.л.с.о.н бодит я.в.д.л.ы.г Гүргэлмаа гэгч э.м.э.э надад ярьж өгсөн юм даа.

More from ӨгүүллэгMore posts in Өгүүллэг »

Be First to Comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.

error: Уг контент нь хамгаалагдсан бодно