Press "Enter" to skip to content

Одоогийн 40-өөс дээш насныхан андахгүй. Ховд аймгийн Эрдэнэбүрэн с.у.м.а.н.д болсон я.в.д.а.л юм. Ховдын хамгийн а.р.ы.н буюу Баян-Өлгий аймагтай х.и.л.л.э.д.э.г газар л даа…

Ховд аймгийн Эрдэнэбүрэн с.у.м.а.н.д болсон я.в.д.а.л юм. Ховдын хамгийн а.р.ы.н буюу Баян-Өлгий аймагтай х.и.л.л.э.д.э.г газар л даа. Цаст Цамбагарав хайрханы чанх өмнөд тал гэсэн үг. Үндсэндээ ө.ө.л.д.ү.ү.д.и.й.н н.у.т.а.г гэсэн ч болно. Эрдэнэбүрэн, Баян-Өлгийн Алтанцөгцийн хиллэдэг Намаржаан гэх нарлаг сайхан нутаг бий. Намаржааны урд бэлд болсон ажээ. Одоогийн 40-өөс дээш насныхан андахгүй.

Алтайн тарвага, зурам х.о.ш.г.и.р.с.о.н а.г.л.а.г сайхан эл нутагт Түмэнгийнх гэдэг айл голдуу ганц гэрээр н.у.т.а.г.л.а.д.а.г байжээ. Тэднийх намаржаандаа буугаад байсан цаг бөгөөд 70-аад оны дунд ү.е ажээ. Яагаад ч юм Намаржааны өмнө бэлд тэр үед айл бараг намарждаггүй болчихсоноос тэр хавийн ө.в.с у.р.г.а.м.а.л гарсан шиг гардаг байж л дээ. Х.ү.н, м.а.л.ы.н х.ө.л.д д.а.р.а.г.д.а.а.г.ү.й газрын ө.в.с, у.р.г.а.м.а.л хариугаа авах мэт ургадаг нь байгалийн х.у.у.л.ь юм.

Ө.в.с нь гэхэд л м.о.р.ь.т.о.й хүний дөрөө шүргэдэг байсан гэнэ билээ. Ер нь энэ нутгийн үзэсгэлэнг хэлчихэд бас г.э.м.г.ү.й байх. Намаржааны м.о.р.и.н эрвээхэй шиг том, сайхан эрвээхэй М.о.н.г.о.л.ы.н хаана ч л.а.в байхгүй байх гэж бодогддог юм шүү. Болжморын хэрийн бор цоохор э.р.в.э.э.х.э.й хонхон ц.э.ц.г.и.й.н ц.о.м.о.р.л.и.г.и.й.г х.а.л.х.л.а.а.д д.э.в.ж байдгийг одоо юутай ч зүйрлэмээр юм бэ дээ.

Одоогийн хүүхэд, багачууд харвал лав эрвээхэй гэж бодохгүй дээ. Харин ямар болжмор вэ л гэнэ. Тийм л том эрвээхэй тэнд байдаг х.э.р.э.г. Бас нэг сайхан цэцэг бий. Эрдэнэшишэрхүү хэлбэртэй, вафли печень мэт үнэртэй тэр цэцгийг эцэг, эхчүүд х.о.р.и.о.д нэг их ү.н.э.р.л.ү.ү.л.д.э.г.г.ү.й байсан юм. Учрыг нь мэдэхгүй л дээ. Манай аав, ээж ч өөрсдөө учрыг нь м.э.д.д.э.г.г.ү.й байсан юм билээ.

Урьдын у.л.с л тэгдэг байсан гэх. Их ү.н.э.р.л.э.в.э.л т.о.л.г.о.й э.р.г.э.ж, б.ө.ө.л.ж.д.ө.г юм гэсэн нь х.а.р.и.н ү.н.э.н байх шүү. Тэр цэцгэн дунд б.и.е з.а.с.а.а.д хэсэг с.у.у.х.а.а.р сүүлдээ дотор м.у.у.х.а.й.р.а.х шиг болдог байж билээ. Одоо бодвол м.а.н.с.у.у.р.у.у.л.а.х талын юм байсан байж магадгүй л дээ. Д.а.л.и.й.н я.г.а.а.н цэцэгт суухад цаг б.а.р.ь.д.а.г, ө.в.ч.т.э.й х.ү.н тийм цэцэгтэй газар у.н.т.а.х нь битгий хэл удаан сууж болдоггүй гэдэг биз дээ. Нэг тиймэрхүү талын л юм байсан болов уу даа.

Тэр сайхан цэцэг, эрвээхэй хоёр одоо а.л.г.а болсон гэнэ билээ. Үзээгүй болохоор өнөөгийнхөн и.т.г.э.х.г.ү.й ч ү.н.э.н юмыг я.а.л.т.а.й билээ, ө.г.ү.ү.л.ж о.р.х.и.в. Байгаль ертөнц эргэлт буцалтгүй өөрчлөгдөж байгаагийн шинж тэмдэг байх аа. Энэ мэтийг зүгээр л сонирхуулах үүднээс хүргэсэн билээ. Түмэнгийнх тэнд буунгуут ажил гарсан тул гэрийн э.з.э.н с.у.м.ы.н төв явж эхнэр, хүүхэд нь шинэ нутагтаа ү.л.д.ж.э.э.

Нийгмийн хэдэн м.а.л.а.а б.э.л.ч.э.э.ж, с.а.а.г.а.а.д цагаан и.д.э.э.г.э.э бэлдсэн намрын нэгэн налгар сайхан өдөр байсан нь мэдээж. Томхон х.ү.ү.х.д.ү.ү.д нь тарвага, зурам хөөсөн шиг ө.д.р.и.й.г ө.н.г.ө.р.ө.ө.г.ө.ө.д м.а.л х.у.й.г.а.а хотлуулаад оройн хоолоо и.д.э.ц.г.э.э.н, маргаашийн ажлаа т.ө.л.ө.в.л.ө.н.х.ө.н сууцгааж байжээ. Наран ж.а.р.г.а.ж, х.о.р.в.о.о.г.и.й.н нэгэн үдэш ирсэн тул тэгсхийгээд бүрий болсноо х.а.р.а.н.х.у.й н.ө.м.р.ө.ө.д иржээ.

Яг энэ үед нэлээд а.л.с.а.д м.о.р.и.н т.ө.в.ө.р.г.ө.ө.н сонсогдон, х.ү.н д.у.у аялах мэт болжээ. Алив, хүүхдүүд ээ. Аав нь айсуй бололтой. Ц.а.й ц.ү.ү.г.э.э халаацгаая. Хоолоо ч х.а.л.а.а.ч.и.х. Ийм амархан и.р.м.э.э.р.г.ү.й юм. Ажил нь б.ү.т.э.э.г.ү.й юм уу замаасаа буцаад ирэв бололтой гээд ө.н.д.и.й.с.ө.н байна. Тэднийг тэгж б.у.ж.и.г.н.а.ж байхад х.ө.г.ш.и.н банхар нь ч б.о.р.г.о.ж эхэлжээ.

Тэдний санаанд э.л.д.э.в юм ч о.р.с.о.н.г.ү.й. Аавыгаа ирж байна л гэж бодсон х.э.р.э.г. Гэтэл аав байдаггүй. Г.а.й.х.ш.а.а б.а.р.а.а.д халаасан хоол цайгаа гаргаад, буцаад х.э.в.т.э.ц.г.э.э.с.э.н ажээ. Гэтэл дахиад л морин төвөргөөн, нутгийн а.р.д.ы.н д.у.у цуурайтаад эхэлжээ. “Ямар с.о.н.и.н юм бэ? Аавын чинь хоолой биш л байна даа. Гараад нэг хараатхаа ч” гээд хоёр том х.ү.ү.г.э.э гаргажээ. Хоёр хүү нь гарч харчихаад “Цэгээн з.ү.с.м.и.й.н м.о.р.ь.т.о.й х.ү.н л ирж явна. Аав з.э.э.р.д м.о.р.ь.т.о.й явсан ш дээ.

М.о.р.и.о з.а.м.д.а.а ю.ү.л.ч.и.х.с.э.н юм байлгүй дээ” гэсээр о.р.ж иржээ. Гэр бүлээрээ хүлээгээд бас л байдаггүй гэнэ. Тэгж байснаа өнөө чимээ, дүрс өөрөө ч а.л.г.а б.о.л.ч.и.х.ж.э.э. Явуулын х.ү.н ө.н.г.ө.р.ө.ө.д явчихжээ гэлцээд у.н.т.с.а.н байна. Маргааш нь г.а.р.ч харвал ёстой юу ч болоогүй юм шиг өдөр байжээ. Ингээд мөн л х.ө.д.ө.ө.г.и.й.н айлын ё.с.о.о.р м.а.л.а.а б.э.л.ч.э.э.г.э.э.д, с.а.а.л.и.а бэлдээд, том хүүхдүүд т.а.р.в.а.г.а, з.у.р.а.м.ч.л.а.а.д ө.н.г.ө.р.ө.ө.с.ө.н нь мэдээж.

Мөн л орой болдгоороо б.о.л.ж, м.а.л.а.а х.о.т.л.у.у.л.ж, оройн с.а.а.л.ь с.а.а.м болоод хоолоо и.д.э.ц.г.э.э.н амрахаар х.э.в.т.т.э.л бас л морин т.ө.в.ө.р.г.ө.ө.н х.а.д.а.ж, цээл сайхан дуугаар уртын дуу аялаад, нохой б.о.р.г.о.о.д явчихжээ. Одоо л жинхэнэ аав ирж байж магадгүй гээд хүүхдүүд нь гарч харсан боловч ү.з.э.г.д.э.х зүйл байтугай н.ү.д.э.н.д т.о.р.о.х юм ч харагдаагүй гэнэ. Ингээд бүгд а.л.м.а.й.р.ч о.р.х.и.ж.э.э.

Маргааш нь мөн л сайхан өдөр болж, бүх зүйл болдгоороо тохиогоод ө.н.г.ө.р.ч байтал с.у.м.ы.н төв явсан аав нь ч и.р.ж.э.э. Аав нь зээрд морио у.н.а.с.а.н чигээрээ ирээд эхнэр, хүүхдийнхээ ярьсаныг сонсоод г.а.й.х.ш.р.а.н суусан аж. Ингээд ү.д.ш.и.й.н б.ү.р.и.й.г тэсэн я.д.а.н х.ү.л.э.э.ж байтал х.о.р.в.о.о.г.и.й.н нэг х.о.н.о.г хүрээд и.р.э.л.г.ү.й яахав. Ү.д.ш.и.й.н б.ү.р.и.й т.а.с.а.р.ч эхэлжээ.

Өнөө ж.и.г.т.э.й ү.з.э.г.д.э.л харин д.а.х.и.ж гарч ирэхгүй байсанд гэрийнхэн х.и.й юм харж, сонссон юм болов уу гээд г.а.й.х.а.ц.г.а.а.с.а.н нь м.э.д.э.э.ж. Тэгж байтал ёстой жинхэнэ м.о.р.и.н т.ө.в.ө.р.г.ө.ө.н д.у.у.л.д.а.а.д, уртын сайхан дуу х.а.д.а.а.д явчихжээ. Х.ө.г.ш.и.н банхар нь ч х.у.ц.а.ж, б.о.р.г.о.о.г.о.о.д с.ү.й.д гэнэ. Ингээд э.ц.э.г нь гарч хараад бүр г.а.й.х.а.ж х.о.ц.о.р.ч.э.э. Яалт ч үгүй ц.а.й.в.а.р м.о.р.ь.т.о.й х.ү.н ирж явсан юм байх.

Тэр б.а.р.а.а.н.ы газар д.ө.х.ө.ж ирээд гэнэт а.г.а.а.р.т, х.а.р.а.н.х.у.й.д гэх нь зөв байх у.у.с.а.н у.у.с.с.а.а.р а.р.и.л.а.а.д өгчээ. Х.э.р.э.г бишидсэнийг хараад гэрийн э.з.э.н б.о.д.о.л болон суусаар хоножээ. Ингээд өглөө нь б.о.с.о.о.д х.э.р.х.э.х.и.й.г ярилцсанаа юу ч болтугай хэдэн километрийн т.э.р.т.э.э.д н.а.м.а.р.ж.и.ж байсан хоёр а.й.л.а.а.р ороод и.р.ь.е гээд явжээ. Тэрхүү хоёр а.й.л.д о.ч.в.о.л н.у.т.г.и.й.н а.р.д Цоож, Сүхээгийн гэдэг а.й.л байжээ.

Гэрийн э.з.э.д э.з.г.ү.й, э.х.н.э.р хүүхдүүд нь л байсан юм байх. М.э.н.д м.э.д.э.л.ц.э.н, ц.а.й ц.ү.ү болонгоо болсон явдлыг ярьжээ. Хоёр г.э.р.и.й.н э.з.э.г.т.э.й нарын арай т.у.л.х.т.а.й э.г.ч.м.э.д нь болох Энхээ гэдэг э.м.э.г.т.э.й и.й.н ярьсан байна. “Тийм байх ёстой. Танайхыг тэнд б.у.у.ж б.а.й.х.ы.г м.э.д.с.э.н ч у.н.а.а м.а.л.г.ү.й, тэгээд ч э.р.ч.ү.ү.д э.з.г.ү.й болохоор хэлж ч.а.д.а.а.г.ү.й юм.

Олон х.ү.ү.х.э.д.т.э.й а.й.л.д ямар сайн байхав гэж бодсон ч ү.н.э.н.и.й.г хэлэхэд а.м.ж.с.а.н.г.ү.й л дээ. Б.у.г.т.а.й болоод бүтэн хоёр жилийн н.ү.ү.р ү.з.э.ж байгаа юм. Банжгайн Мижид тэнд б.у.р.х.а.н болчихсон юм шүү дээ. Харанхуйд м.о.р.ь нь т.а.р.в.а.г.а, зурамны нүхэнд б.ү.д.э.р.с.э.н бололтой гэдэг юм. Тэр с.о.г.т.у.у явсанаас гарцаагүй. Э.р.ү.ү.л х.ү.н э.р.х.б.и.ш замаа х.а.р.н.а ш дээ” гэх з.э.р.г.э.э.р ярьжээ.

Ингээд б.у.ш.у.у н.ү.ү.х.и.й.г с.а.н.а.л болгосон байна. Түмэн ч с.а.н.д м.э.н.д хариад я.а.р.а.в.ч.л.а.н нүүж о.д.ж.э.э. Тэр жилийн хавар тэнд Осорынх гэдэг айл хаваржиж байжээ. Хэдийгээр Намаржаа хэмээн тодотгодог ч нутгийн а.р.д.у.у.д сайхан газар болохоор нь хаваржаад, з.у.с.а.н у.л.м.а.а.р намаржиж о.р.х.и.д.о.г байж л дээ. Осорынх хаваржиж байсан нэг орой Банжгаан Мижид харуй бүрийгээр морин төвөргөөн х.а.д.у.у.л.а.н, дуу цуурайтуулан, нохой ш.у.у.г.и.у.л.с.а.а.р д.а.в.х.и.н ирж яваа харагдсанаа гэнэт чимээ т.а.с.а.р.ч.э.э.

Ирж явсан х.ү.н яачихав гээд гартал нэг х.а.р юм байгаа х.а.р.а.г.д.ж.э.э. Х.э.р.э.г б.и.ш.д.л.э.э гээд яваад очтол Мижид у.н.а.а.д у.х.а.а.н а.л.д.ч.и.х.с.а.н бололтой х.э.в.т.ж.э.э. М.о.р.ь нь угаасаа н.о.м.х.о.н а.м.ь.т.а.н болохоор э.з.н.э.э унангуут о.р.х.и.о.д явалгүй дороо з.о.г.с.ч.и.х.с.о.н байж. Хажуухантай нь нэг н.ү.х х.а.р.л.а.н байсан юм байх. Мижидийг д.у.у.д.а.а.д, т.а.т.а.ж чангаагаад с.э.р.э.х.г.ү.й болохоор нь аваад харьтал бараг тэр дороо а.м.ь.с.г.а.а х.у.р.а.а.с.а.н бололтой байжээ.

Ингээд л б.ө.ө.н а.д.а.л явдал болж, г.э.р.т нь х.э.л а.м х.ү.р.г.э.х, чухам яасныг нь тогтоохоор нөгөө газар очтол м.о.р.ь н.ү.х.э.н.д б.ү.д.э.р.с.э.н бололтой д.ү.р з.у.р.а.г харагджээ. Хажуугийнх нь ш.о.р.о.о.н дээр нэлээд б.и.т.ү.ү ц.у.л юмны у.л м.ө.р бололтой н.ү.х ү.ү.с.с.э.н байжээ. Яаж ч бодсон м.а.н.ь х.ү.н тун с.а.н.а.м.с.а.р.г.ү.й явж байгаад м.о.р.ь.т.о.й.г.о.о г.о.д.р.о.й.т.о.х.д.о.о т.о.л.г.о.й.г.о.о.р.о.о у.н.а.с.а.н бололтой байсныг Осор т.о.г.т.о.о.с.о.н гэдэг юм. Тэгээд Мижидийг гэр о.р.н.ы.х.о.н нь авч яваад нутаглуулжээ. Хэд хоногийн дараа тийм явдал т.о.х.и.о.л.д.о.ж эхэлсэн т.у.л б.у.г.т.а.й болов гээд Осорынх ч нүүн о.д.ж.э.э…

More from ӨгүүллэгMore posts in Өгүүллэг »

Be First to Comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Уг контент нь хамгаалагдсан бодно